اسرار حج از منظر امام صادق عليه السلام
امام صادق عليه السلام در ضمن روايتى اسرار و وقايق حج را اين چنين بيان مى كنند:
1. چون قصد حج كردى دلت را قبل از عزم براى خدا از هر شغلى و هر پرده و مانعى خالص و پاك گردان.
2. تمام كارهايت را به آفريدگارت واگذار.
3. در جميع حركات و سكنات به او توكل كن.
4. تسليم قضا و حكمت و تقدير الهى باش.
5. دنيا و راحتى و خلق را رها كن.
6. از حقوقى كه از جانب مخلوقين تو را ملزم مى كند بيرون آى.
7. و بر زاد و توشه و همسفران و نيرو و جوانى و مالت، تكيه مكن و بترس از اين كه اينها دشمن و عذاب تو گردند، چه كسى كه ادعاى رضاى خدا كند و به چيزى غير خدا تكيه نمايد، آن چيز دشمن و عذاب وى گردد تا بداند كه هيچ نيرو و قدرتى براى خدا نيست، مگر با توفيق الهى.
8. خود را آن چنان مهياى سفر كن كه گويى ديگر از آن سفر باز نمى گردى.
9. با همسفران خوش رفتار باش.
10. اوقات فرائض الهى و سنتهاى پيامبرصلى الله عليه وآله را رعايت كن.
11. رعايت آنچه بر تو واجب است يعنى »ادب، تحمل، بردبارى، صبر،شكيبايى، شكر، شفقت و مهربانى، سخاوت و ايثار مالى در تمام اوقات«.
12. آن گاه با آب توبه غسل نما و خود را از گناه خالص و پاك گردان.
13. لباس صدق و صفا، خضوع و خشوع بپوش.
14. براى احرام هر چيزى را كه تو را از ياد خدا و طاعت الهى باز مى دارد بر خود حرام گردان.
15. با پاسخ پاك و خالص و تزكيه دعوت الهى را لبيك گو، و به ريسمان محكم الهى چنگ زن.
16. همراه با فرشتگان كه پيرامون عرش طواف مى كنند با قلبت طواف كن هم چنانكه همراه با مسلمانان، با نفس خود پيرامون خانه خدا طواف مى كنى.
17. با هروله از هواى نفس فرار كن و از تمام توان و نيروى خود تبرى جوى.
18. با خارج شدنت به سوى منا، از غفلت و لغزش خارج شو.
19. در پيشگاه الهى به يگانگى خداى تعالى تجديد عهد كن.
20. به سوى خدا تقرب جوى.
21. در مزدلفه به كسب تقوى بپرداز.
22. با رفتن به بالاى كوه با روحت به ملاء اعلى صعود كن.
23. به هنگام قربانى گلوى هوى و طمع را ذبح كن.
24. به هنگام رمى جمرات: »شهوات، خساست، پستى و كردار ناشايست« را از خود بران.
25. با تراشيدن موى سر، عيوب ظاهر و باطن را از خود دور كن.
26. با ورود به حرم در امان خدا و سايه ى الهى درآى.
27. خانه كعبه را براى بزرگداشت صاحب خانه، معرفت و جلال وى زيارت كن.
28. حجرالاسود را لمس كن در حالى كه به تقسيم وى راضى و در برابر عظمتش خاضع هستى.
29. با طواف وداع از آنچه غير خدا است وداع كن.
30. با وقوف بر كوه صفا، روحت را در صف ملاقات كنندگان خدا قرار ده.
31. در مروه با فناى اوصافِ خويش، خود را، عبور كننده از برابر خدا، گردان.
32. مناسك حج از اول تا به آخر، اشاره اى است به مرگ، قبر و برانگيخته شدن از قبر و قيامت، براى خردمندان.(43)
در اسرار مراقبات ماه ذى الحجّة الحرام
در مراقب است كه در طلب ديدن هلال ماه اهتمام كند. بدان كه هرچند دربارهى ماه رمضان وارد شده است كه افضل ماهها و روزهاى آن، افضل روزها و ساعات آن، افضل ساعات است ولى اين ماه نيز براى بعضى روزهايش فضيلتى وارد شده است. در آنچه در فضيلت اين ايّام از پيامبرصلى الله عليه وآله وارد شده است بايد تفكر كرد كه فرموده است: »ايامى پاكيزه تر و پر اجرتر از عشره أضحى نزد خداى تعالى نيست.«، عرض شد: حتى جهاد در راه خدا؟ فرمود: »حتى جهاد در راه خدا مگر اين كه مردى به جان و مال خود بيرون رود و سپس چيزى از آن را بر نگرداند. و همچنين فرمايش ديگر كه: ايّامى عمل صالح در آن از ايّام عشر )يعنى عشر ذى الحجه( نزد خدا محبوبتر نيست. عرض كردند: يا رسول اللَّه حتى جهاد در راه خدا؟ فرمود: حتى جهاد در راه خدا. مگر مردى كه بيرون رود و با جان و مال خود سپس بر نگردد.
در حديثى از رسول اكرم صلى الله عليه وآله در وصف شوق حضرت كليم اللَّه به اين وعده گاه روايت شده، آمده است: كه آن پيامبر گرامى صلى الله عليه وآله در مدت رفتن و برگشتن در اين چهل روز از راه شوق به لقاى خداى تعالى، نخورد و نياشاميد و به خواب نرفت! در »فقيه« روايت شده است كه هر كس روز اول از دهه ى اول ذى الحجّه را روزه بگيرد خداوند ثواب هشتاد ماه روزه براى او خواهد نوشت.
***
43) مصباح الشريعه، باب 21.